Vijf vragen aan…Gerard van der Laan

Wie zijn we?

TNO is een onafhankelijke onderzoeksorganisatie die kennis en innovaties ontwikkelt voor maatschappelijke en economische opgaven. Binnen TNO werken we aan oplossingen voor de energie-, grondstoffen- en circulaire transitie. Daarmee dragen we bij aan een duurzame, concurrerende en weerbare samenleving.

SDG12 gaat over verantwoorde consumptie en productie. Een efficiënter en minder gebruik van grondstoffen verlaagt de milieudruk en vermindert afhankelijkheden. Daarmee raakt SDG12 direct aan circulariteit, grondstoffenzekerheid, duurzame energie, leveringszekerheid, strategische autonomie en toekomstbestendige ketens en gaat over alle R-strategieën. Het is dus niet alleen een duurzaamheidsdoel, maar ook een economische en maatschappelijke opgave.

Als SDG12-alliantiecoördinator wil ik namens TNO aanspreekpunt zijn voor bedrijven en overheden, en tegelijk de verbinding leggen met maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en andere SDG-allianties. SDG12 vraagt om een systeemgerichte blik, omdat productie, consumptie, materialen, energie, beleid, gedrag en marktordening sterk met elkaar samenhangen.

De SDG12-alliantie brengt bedrijven, overheden, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen samen om kennis, innovatie en praktijk te verbinden en de energie-, grondstoffen- en circulaire transitie te versnellen. Zo zetten we duurzame ambities sneller om in concrete samenwerking, opschaling en maatschappelijke impact.

Meer over TNO’s werk op dit terrein kan worden gevonden op de volgende relevante TNO-pagina’s over circulaire economie, kritieke grondstoffen en transitie paden.

2. Waar staan we? 

Nederland werkt al op veel manieren aan verantwoorde consumptie en productie. Bedrijven ontwikkelen circulaire businessmodellen, overheden werken aan beleid en inkoopinstrumenten, kennisinstellingen bouwen nieuwe inzichten op en maatschappelijke organisaties agenderen de urgentie. Initiatieven zoals de Week van de Circulaire Economie, de Nederlandse Vereniging Circulaire Economie (NVCE), de Circular Awards en diverse webinars, workshops en trainingen brengen mensen en ideeën bij elkaar.

Tegelijkertijd laat de jaarlijkse Integrale Circulaire Economie Rapportage (ICER), gecoördineerd door het PBL zien dat de voortgang onvoldoende is. De transitie naar een circulaire economie gaat te langzaam en veel initiatieven blijven nog te vaak kleinschalig, versnipperd of afhankelijk van tijdelijke financiering. De stap van pilot naar brede toepassing blijkt in de praktijk lastig.

De urgentie neemt bovendien toe. Grondstoffenschaarste, geopolitieke spanningen, kwetsbare ketens, stijgende kosten, druk op de industrie en veranderingen in het energiesysteem maken SDG12 actueler dan ooit.

Er is dus veel beweging, maar de opgave is helder: we moeten sneller leren van wat werkt, verbinding leggen tussen bestaande initiatieven en sterker sturen op opschaling en uitvoering.

3. Waar willen we heen? 

De ambitie van SDG12 is dat consumptie en productie in Nederland duurzamer, circulairder en verantwoordelijker worden ingericht. Dat vraagt om minder gebruik van primaire grondstoffen, minder verspilling, meer hergebruik, betere productontwerpen, transparantere ketens en betere benutting van waardevolle materialen.

Voor bedrijven betekent dit dat circulariteit en duurzaamheid steeds meer onderdeel worden van strategie, risicobeheersing, concurrentiekracht en toekomstbestendige businessmodellen. Voor overheden betekent het dat beleid, regelgeving, inkoop, fiscaliteit en financiering beter moeten aansluiten op de praktijk van circulaire en duurzame oplossingen.

Voor de SDG12-alliantie betekent dit dat we willen bijdragen aan versnelling op plekken waar de meeste impact mogelijk is: in ketens, sectoren en productgroepen waar materiaalgebruik, energiegebruik, economische waarde en afhankelijkheden samenkomen.

Daarbij gaat het niet alleen om circulariteit in enge zin. SDG12 raakt ook aan de energie- en materiaaltransitie, kritieke grondstoffen, industriële verduurzaming, innovatie, gedrag en marktcondities. Juist door deze samenhang zichtbaar te maken en onzekerheden zichtbaar te maken, kunnen organisaties betere keuzes maken en sneller tot uitvoering komen.

4. Hoe komen we daar?

Opschalen en versnellen kan alleen door samenwerking. Bedrijven, overheden, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen hebben elk een deel van de oplossing in handen. De SDG12-alliantie kan deze partijen bijeenbrengen, bestaande initiatieven verbinden en helpen om kennis en praktijkervaring sneller te delen.

Als alliantiecoördinator wil ik bijdragen aan drie dingen. Ten eerste: overzicht creëren in relevante initiatieven, netwerken en kennis rond SDG12. Ten tweede: verbindingen leggen tussen partijen die elkaar kunnen versterken. Ten derde: bijdragen aan de uitvoeringsagenda door kansen, knelpunten en mogelijke samenwerkingen concreter te maken.

Belangrijke routes richting 2030 zijn onder meer circulair ontwerp, levensduurverlenging, reparatie, hergebruik, recycling, maatschappelijk verantwoord inkopen, transparante ketens, circulariteitsnormen, goede meetmethoden en nieuwe businessmodellen. Ook de koppeling met energie, kritieke grondstoffen, industriële transformatie en Europese regelgeving blijft belangrijk.

Meetbare tussenstappen kunnen liggen in het versterken van bestaande coalities, het zichtbaar maken van succesvolle praktijkvoorbeelden, het agenderen van knelpunten, het verbinden van SDG12 met andere SDG-allianties en het leveren van input voor de jaarlijkse nationale SDG-rapportage.

De waarde van de alliantie zit daarmee niet alleen in het netwerk zelf, maar in wat het netwerk mogelijk maakt: kennis delen, samenwerking versnellen, bestaande initiatieven versterken en de stap maken van ambitie naar schaalbare praktijk.

5. Hoe is de voortgang?

Er gebeurt veel, maar het tempo moet omhoog. Nederland heeft inmiddels veel initiatieven, pilots en beleidsinstrumenten rond circulaire economie en duurzame productie. De uitdaging is om scherper te bepalen wat werkt, waar opschaling nodig is en welke partijen daarvoor samen moeten optrekken.

Internationale en Europese ontwikkelingen, zoals aandacht voor kritieke grondstoffen, circulaire economie, rapportageverplichtingen en duurzaam productbeleid, geven extra richting en urgentie. Tegelijkertijd blijven er praktische belemmeringen: financiering, regelgeving, marktacceptatie, schaalgrootte, data, definities en de beschikbaarheid van materialen.

Voor mij is de kern dat we de complexiteit van SDG12 serieus nemen, zonder erin vast te lopen. De SDG’s vragen niet alleen om analyses en rapportages, maar om richting, samenwerking en actie — lokaal, regionaal, provinciaal én nationaal.

Als SDG12-alliantiecoördinator wil ik daarom bijdragen aan een beweging waarin bedrijven, overheden, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen sneller van analyse naar actie komen. Door partijen te verbinden, kennis te mobiliseren en de samenhang met andere SDG’s zichtbaar te maken, kunnen we gezamenlijk meer impact realiseren richting 2030 en daarna.

De boodschap die wat mij betreft moet blijven hangen: opschalen en versnellen door samen te werken richting 2030 en voor de langere termijn.